Hekimin kusurlu bir týbbi müdahalesinden söz edilebilmesi için sonucunda kiþinin zarar görmesi gerekmektedir. Haksýz fiili nedeniyle zarar gören kiþi; hekimin haksýz fiilini, bu fiil nedeniyle ortaya çýkan maddi ve manevi zararýný, zarar ile fiil arasýndaki illiyet baðýný ve hekimin haksýz fiil nedeniyle kusurlu olduðunu ispat etmek zorundadýr. Ýspat yükü hekimde deðil , haksýz fiil nedeniyle zarar gören hastadadýr.
TIBBÝ MÜDAHALE NEDÝR? ÞARTLARI NELERDÝR?
Týbbi müdahale, kiþilerin bedensel, fiziksel veya psikolojik bir hastalýðýný, noksanlýðýný teþhis ve tedavi etmek, bu mümkün olmadýðýnda hastalýðý hafifletmek veya acýlarýný dindirmek veya rahatsýzlýktan korumak ya da nüfus planlamasý amaçlarýyla týp mesleðini icraya yasal olarak yetkili kimseler tarafýndan, týp bilimince genel kabul görmüþ kural ve esaslara uygun olarak gerçekleþtirilen, en basit tetkik, teþhis ve tedavi yöntemlerinden baþlayarak en aðýr cerrahi müdahalelere kadar uzanan her çeþit faaliyettir .
Týbbi müdahalede bulunabilmek için bazý þartlarýn mevcut olmasý þarttýr. Öncelikle müdahale týp mesleðini icraya yasal olarak yetkili kiþiler tarafýndan gerçekleþtirilmelidir ve bu müdahale yasada öngörülen amaçlara yönelik olmalýdýr. Bu amaçlar teþhis, tedavi, hastalýðý hafifletmek veya acýyý dindirmek, hastalýktan korumak, nüfus planlamasýdýr. Hekimin kiþinin vücut bütünlüðüne yönelik bir müdahalede bulunmasý için týp bilimi verilerince zorunluluk(Endikasyon) bulunmalýdýr. Müdahale, týp bilimince genel kabul görmüþ ilke ve kurallara uygun olarak- özenli yapýlmalý ve hastanýn týbbi müdahale öncesi mutlaka aydýnlatýlýp ve rýzasýnýn alýnmalýdýr. Bu þekilde yapýlmayan týbbi müdahaleler, müdahalenin hukuka uygunluðunu ortadan kaldýrmaktadýr.
Hekim tarafýndan hastaya, hastalýðýnýn teþhisi için uygulanmasý gereken yöntemler-müdahaleler, teþhis sonrasý tedavinin yapýsý, içerdiði riskler, müdahale yapýlmazsa karþýlaþýlabilecek riskleri, alternatif tedavi yöntemleri ve bu yöntemlerin yarar ve zararlarý, tedavi sonrasý yaþanacak süreç, kullanýlacak ilaçlar, ilaçlarýn yan etkileri, ilaçlarýn kullanýlmamasý halinde karþýlaþýlacaklar hakkýnda yapýlan yeterli ve doyurucu bir açýklama yapýlmalýdýr. Hastanýn yeterince anladýðý, sindirdiði, süzgeçten geçirerek deðerlendirdiði açýklamalara dayanarak, hiçbir baský altýnda kalmadan, serbest iradesiyle, önerilen týbbi uygulamayý, bilinçli ve gönüllü olarak kabul etmesi gerekmektedir. Aydýnlatýlmýþ rýza sadece hekimin bilgi vermesiyle deðil, hastanýn aktif olarak bu sürece katýlmasýyla saðlanýr.
Aydýnlatýlmasý gereken kiþi hastanýn kendisidir ve hekim tarafýndan yerine getirilmesi gereken bir yükümlülüktür. Bu yükümlülük týbbi müdahaleyi yapan hekimindir. Aydýnlatma müdahaleden önce, hastanýn karar almasý için gerekli zaman býrakýlarak yapýlmalýdýr.
Aydýnlatma þekle tabi deðildir dolayýsýyla yazýlý veya sözlü olabilir. Ancak yazýlý olmasý ispat açýsýndan önem taþýmaktadýr. Yapýlacak aydýnlatma kiþiye özgü olmalýdýr. Somut müdahaleye iliþkin özellikler taþýmalýdýr.
Aydýnlatmanýn yapýlmamasý ya da eksik yapýlmasý, kural olarak týbbi müdahalenin hukuka aykýrýlýðýna ve müdahale sýrasýnda kusur bulunmasa da sonuçlardan sorumlu olmayý ortaya çýkartýr. Sorumluluk kasten öldürme, kasten yaralama, taksirle öldürme, taksirle yaralama bakýmlarýndan ortaya çýkabilir.
Yapýlacak týbbi müdahalenin hukuka aykýrý olmamasý için rýza aranmaktadýr ancak kanunen müdahale yapýlmasý zorunlu olarak öngörülmüþ hallerde muhatabýn rýza göstermesi beklenmez. Bu hallerden Ýlgilinin gerçek rýzasýnýn alýnamadýðý ve veli ya da vasisine de ulaþma imkânýnýn olmadýðý durumlarda, ilgilinin menfaatine hareket etme gereði karþýsýnda, gerçekleþtirilecek fiilin hukuka uygunluðunu saðlayan kendine özgü bir hukuka uygunluk nedeni olan varsayýlan rýza olarak deðerlendirilir.
TIBBI MÜDAHALE SONUCUNDA GERÇEKLEÞEN ZARARDA MALPRAKTÝS ve KOMPLÝKASYON AYRIMI:
Malpraktis; hastanýn hekim veya hemþire (saðlýk personeli) tarafýndan zarar görecek þekilde yanlýþ, hatalý bir þekilde tedavi edilmesi þeklinde tanýmlanabilir. Uygulamada malpraktis teþhis, tedavi, tedavi sonraki yükümlülüklerin ihlali olarak karþýmýza çýkabilmektedir. Yargýtay ise malpraktisi “mesleki þartlarý yerine getirmek, týp ilminin kurallarýný gözetip uygulamak”, “fen kurallarý”, “týp biliminin teknik kurallarý”, “mesleki özen ve ihtimam”, “mutat dikkat ve özen” ve “titiz bir ihtimam ve dikkat” þeklindeki ölçütlerle saptamaktadýr.
Komplikasyon ise hastanýn ya da doktorun elinde olmadan geliþen, istenmeyen geliþmelerdir. Örneðin, ameliyat sýrasýnda sterilizasyona ne kadar dikkat edilirse edilsin enfeksiyon riski her zaman vardýr; alýnan standart önlemlere raðmen enfeksiyon geliþirse bu bir komplikasyondur.
Hekimler tarafýndan yapýlan ameliyatlar beklenilen iyi sonucu vermemiþ olsa dahi, týp biliminin kabul ettiði kurallara uygun bir müdahale yapýlmýþ ise, artýk doktora kusur izafe edilmeyeceðinden, kendisi meydana gelen sonuçtan sorumlu tutulamaz. Yapýlan müdahale ihmal ve tedbirsizliðin ölçüsü, zararý meydana getiren sübjektif niteliklere bakýlmaksýzýn, yalnýzca orta seviyede bir doktorun ayný hal ve þartlarda göstereceði mutad ihtimamdýr.
Dolayýsýyla yapýlan bir týbbi müdahalede meydana gelen zararýn malpraktis mi yoksa komplikasyon mu olduðu büyük önem arzetmektedir. Bu ayrýmý yapmak her zaman kolay deðildir. Mutlaka bir bilirkiþi görüþü doðrultusunda olayýn hukuki süreci belirlenmelir.
Özlem Yenerer Çakmut, Týbbi Müdahaleye Rýzanýn Ceza Hukuku Açýsýndan Ýncelenmesi, Ýstanbul 2003, 24 ... |
